Interview met Mohanad

“Ik zag de hel” is een aangrijpend en confronterend boek over Gaza en de oorlog. Het brengt de menselijke kant van het conflict dichtbij en laat zien wat oorlog betekent voor gewone mensen die hun huis, veiligheid en soms hun dierbaren verliezen. Het is een boek dat niet alleen informeert, maar vooral raakt en je aan het denken zet over wat oorlog met mensen doet. 

Ik ontmoet de auteur Mohanad Albelbeisi bij hem thuis in Antwerpen, samen met zijn vrouw en kindjes. 

 Mohanad, waarom wou je dit boek schrijven? 

Omdat ik wil dat de mensen in België weten wat er in Gaza gebeurde en nog aan het gebeuren is. De media laat niet genoeg zien dat er niet genoeg eten is, geen water, geen elektriciteit maar vooral dat er elke dag de angst is voor bombardementen en welke slachtoffers er vandaag weer gaan vallen. De sociale media kan het een paar minuten laten zien maar staan niet stil dat het elke dag gaande is, elke nacht en 24 uur op 24. 

Was het moeilijk voor jou om over je ervaring te praten? 

Nee het was niet moeilijk. Mijn ouders zijn daar nog en dat is wel moeilijk. Ik heb geen stabiliteit en dat maakt mijn leven ook moeilijk.  Ik zie ook elke dag de beelden op tv dus ik ga er mee slapen en sta er mee op.  

Op 25 september 2023 arriveer je in Gaza. Voor het eerst sinds je gevlucht bent naar België zou je u familie terugzien. Die langgekoesterde droomvakantie verandert in een nachtmerrie als na de Hamas-aanval van 7 oktober Israëlische bommen op Gaza vallen. Jij en je gezin raken plots verstrikt in een hallucinante oorlog. Hoe moeilijk was dat om Gaza te verlaten en te vluchten naar België en je vrouw achter te laten? 

Ik moest wel vluchten maar mijn hoofd en hart zaten wel daar, bij mijn vrouw, ouders, broer en familie. Het voelde heel dubbel, blij dat ik veilig was maar tegelijk verdriet en schuldgevoel om de mensen achter te laten van wie ik hield. Het vertrek was ontzettend zwaar omdat ik niet wist wanneer ik hen zou terug zien, of ik ze ooit zou zien maar nu ben ik terug samen met mijn vrouw en kindjes en ook mijn ouders leven nog maar ze zijn nog in Gaza. Mijn ouders hebben mijn kindjes nog nooit gezien, alleen via camera. Ze zijn elke dag in gevaar, elke dag bommen over hun hoofd maar ze willen hun land niet verlaten. 

Het boek beschrijft de chaos bij het begin van de oorlog, de dagelijkse strijd om te overleven, en de wanhoop en angst van zij die zijn achtergebleven. Je schrijft 'Als je voortdurend vreest voor je leven, voel je de honger niet meer.' Deze woorden komen wel even binnen. 

Honger is normaal iets waar je lichaam je voortdurend aan herinnert. Maar als je op elk moment een bom kunt horen vallen of vreest dat je huis geraakt wordt, neemt die angst alles over. Je denkt: laat mij vandaag maar leven. Eten komt op de tweede plaats. Het ergste is dat je daaraan went. Dingen die je vroeger onvoorstelbaar vond, worden je dagelijkse realiteit. Je wordt niet meer wakker met de vraag wat je gaat eten, maar met de vraag of iedereen van wie je houdt nog leeft. 

Is er een moment uit u leven dat je nooit zal vergeten? 

Toen ik hoorde dat mijn broer is vermoord. Elke dag denk ik aan mijn broer. De foto op de achtergrond van mijn gsm is ook de foto van mijn broer. Ik ben drie jaar ouder dan hem maar fysiek lijken we heel erg op elkaar. ( hij laat trots de foto zien, ze kunnen inderdaad een tweeling zijn). Ik kan het moment dat hij werd doodgeschoten niet vergeten.  

Zijn er onderwerpen die je niet in het boek hebt kunnen vertellen? 

Mensen die onder bezetting of onderdrukking leven hebben het recht om zich daartegen te verzetten. Ze hebben het recht ook om op te komen voor vrijheid en moeten niet zomaar alles aanvaarden wat hen wordt opgelegd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden België en Frankrijk door nazi-Duitsland bezet. Mensen leefden onder controle van een buitenlandse bezetter, met censuur, beperkingen, angst en repressie. Er ontstond ook verzet: eerst onder meer via clandestiene kranten, hulp aan vervolgde mensen en inlichtingenwerk, later ook gewapend verzet.  

Maar er zijn ook belangrijke verschillen met Gaza vandaag. De historische situaties zijn niet hetzelfde en je moet ze dus niet als één-op-één vergelijking presenteren omdat mensen bij Palestijnen vaak alleen kijken naar de daden van gewapende groepen, terwijl men bij het Europese verzet ook kijkt naar de omstandigheden waarin mensen leefden. Ik vind dat je het verzet moet begrijpen vanuit de bezetting en de wanhoop, zonder daarom geweld tegen burgers goed te keuren. Ik begrijp dat mensen boos en wanhopig worden, maar ik wil niet dat onschuldige mensen slachtoffer worden. Ik heb zelf gezien wat oorlog met gewone gezinnen doet. Juist daarom kan ik geweld tegen burgers niet verdedigen. 

Mensen zeggen snel dat je een terrorist bent als je iets zegt over zulke dingen, pff 

Ik denk dat we voorzichtig moeten zijn met dat woord. Als iemand zich verzet tegen onderdrukking, betekent dat niet automatisch dat die persoon een terrorist is. Maar dat betekent ook niet dat alles wat iemand in naam van verzet doet, aanvaardbaar is. Je moet kijken naar wat iemand daadwerkelijk doet.

Wat wilt u dat mensen die nooit oorlog hebben meegemaakt echt begrijpen? 

Dat oorlog uiteindelijk altijd gewone mensen treft. Politici en leiders nemen beslissingen, maar het zijn gezinnen die hun huis verliezen, kinderen die bang zijn, mensen die honger lijden en geliefden verliezen. Ik denk dat je pas echt begrijpt wat oorlog betekent als je ziet wat het met mensen doet. Mensen die oorlog niet hebben meegemaakt, zien vaak alleen beelden op televisie. Maar oorlog is niet alleen een bom of een raket. Het is ook maandenlang bang zijn, geen zekerheid hebben, niet weten of je familie nog leeft en niet weten wat morgen brengt. Oorlog raakt ook iedereen, man en vrouw maar ook een dokter, leerkracht, arbeider, alle rangen van de bevolking. Het maakt niet uit wat je eerder deed. 

(Stilte en knuffelt even zijn baby’tje) 

Ik begrijp dat Israël zegt dat het Hamas wil uitschakelen. Maar voor iemand die in Gaza leeft, is dat niet zo eenvoudig. Wij zijn geen cijfers of een abstracte bevolking. Het zijn gezinnen, kinderen, ouders, vrienden. Als je huis wordt verwoest of iemand uit je familie wordt gedood, maakt het voor jou niet uit wat de beweegredenen zijn. Ongeveer 81 procent van alle gebouwen in de Gazastrook is beschadigd! Ook scholen en ziekenhuizen worden gebombardeerd! 

Kan je nog slapen? Hoe ga je om met deze constante onzekerheid over  je geboorteland? 

Ik kan nog slapen ja maar ik woon hier nu ook al een tijdje. Ik zeg niet dat het “normaal is” maar het is nu eenmaal aan het gebeuren daar en ik moet daar mee leven. Ik kan mijn leven niet “on hold” zetten maar ik ben er wel altijd mee bezig natuurlijk. Mensen zeggen dat ik sterk ben maar ik vind dat ik geen andere optie heb. Het leven is hard en niet gemakkelijk nee maar voor mensen in oorlogslanden is het nog veel erger. Ik denk dat veel Belgen vooral willen dat de oorlog stopt en dat burgers beschermd worden. Ze zien de beelden en horen de verhalen en begrijpen steeds beter wat oorlog betekent. Maar België is natuurlijk verdeeld. Sommigen steunen Israël, anderen voelen vooral mee met de Palestijnen, en er zijn ook veel mensen die vooral vrede willen. 

Ik merk ook dat mensen soms heel snel een kant kiezen. Ik zou vooral willen dat mensen eerst naar de menselijke kant kijken. Het gaat niet alleen over politiek of over Israël en Palestina. Het gaat over mensen die willen leven, hun kinderen willen beschermen en gewoon een veilig bestaan willen.

Welke herinnering aan u thuisland maakt u gelukkig? 

Mijn leven met mijn broer in Gaza. Mijn huis aan het strand. Dat we altijd en overal konden spelen. Nu is het moeilijker om mooie herinneringen te hebben, wetende dat mijn ouders misschien morgen ook dood zijn. 

Denk je dat de oorlog ooit gaat stoppen? 

Ik denk het niet. Een staakt-het-vuren kan de gevechten stoppen, maar dat is nog geen echte oplossing. Trouwens, mijn mening is niet belangrijk, wat wel belangrijk is zijn de mensen. (Ondertussen is de vrouw des huizes erbij komen zitten en wil ook iets zeggen, samen doen ze het gesprek verder en vullen elkaar aan.) 

Arabische landen hebben verschillende standpunten en belangen. Veel Arabische landen voelen zich sterk verbonden met de Palestijnse bevolking door taal, geschiedenis, cultuur en de Arabische identiteit en veel regeringen hebben de Palestijnse zaak al tientallen jaren gesteund. 

Daarnaast hebben sommige Arabische landen rechtstreeks met het conflict te maken, bijvoorbeeld door grenzen, vluchtelingen, diplomatie of veiligheid. Egypte grenst aan Gaza en Jordanië heeft een grote Palestijnse bevolking. Andere landen, zoals Qatar, spelen vooral een diplomatieke rol. Amerika heeft veel invloed op Israël. Daarom vind ik dat Amerika ook een grote verantwoordelijkheid heeft. Als je een land militair en politiek steunt, kun je niet zeggen dat wat er daarna gebeurt niets met jou te maken heeft.

Wie of wat geeft u de kracht om door te gaan? 

Mijn gezin. Kijk, wij hebben eten en drinken en een dak boven ons hoofd en hoeven geen angst te voelen. Ik bouw aan mijn toekomst zodat die beter en beter wordt. In Gaza is er geen toekomst want er is geen normaal leven. Mijn ouders hebben geen elektriciteit, gelukkig is er soms een batterij. Er is geen tv of iets ontspannend te doen. En nog zijn er mensen die vinden dat het hun probleem niet is dus zich daar ook niet mee bezig zijn. 

Wat betekent thuis voor jou? 

Ik kan niet zeggen waar ik thuis ben, hier of daar. België geeft me vrijheid en veiligheid en dat is erg belangrijk. Gaza is mijn identiteit en familie. Ik ben daar geboren en groot geworden. Ik kan echter ook niet zeggen dat ik België leuker vind maar Gaza ook niet. Je vraagt me toch ook niet of ik meer van mijn oudste kindje hou dan van mijn jongste. Mijn thuis is waar ik me veilig voel, dat wel. Een thuis is geen gebouw, geen huis, geen stenen. Thuis is een gevoel, veiligheid en vrij zijn. 

Hoe kijk je naar de toekomst?

Als de mensen hun ogen blijven sluiten voor de oorlog dan zijn we niet verantwoordelijk en zie ik de toekomst somber in. Wanneer we starten met wakker worden dan is er hoop. Het is een zwarte toekomst, dat zie ik zo. Mijn ouders zijn ook niet bezig met de toekomst, die vragen hun af of ze er morgen nog zullen zijn. Hun zorg is eten en slapen. Eke dag spreekt mijn mama ook over mijn broer en dan zegt ze me dat ze niet kan geloven dat hij dood is. Voor mij is het ook moeilijk maar voor mij is hij mijn broer, voor haar was het haar zoon. Het echte leven in Gaza zo wil ik dat mensen het boek lezen. Ik wou dat het boek er kwam voor de mensen in Gaza.  

Ben je gelukkig? 

Ja. Ik wil niet negatief denken of leven. Als ik bel met mijn ouders laat ik hun praten over hun angsten en zorgen. Ik zal nooit zeggen dat ik me triest voel of dat er een probleem is. In vergelijking met hun gaat het goed met mij en ik wil dat ze geen zorgen hebben over mij. Zij hebben zorgen en angsten dus zij mogen dat uiten tegen mij maar andersom niet. Als mijn kindjes groot zijn mogen ze het boek lezen en de video’s zien maar later wanneer hun leeftijd daar geschikt voor is.  

Wat zou u willen dat iemand die nog nooit oorlog heeft meegemaakt, na het lezen van uw boek nooit meer vergeet? 

Dat er meer is dat de sociale media laat zien. Dat de politiek niets doet voor onze mensen. Dat ze spreken over menselijkheid maar menselijkheid is ver te zoeken. 

Ik wil met het boek mensen de waarheid over Gaza laten weten, het boek is er voor hen!